×

منوی بالا

منوی اصلی

منوی فوتر

آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان واقعه لهاک خان نام آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان کشور  ایران استان استان خراسان شمالی شهرستان بجنورد اطلاعات اثر کاربری آرامگاه دیرینگی دوره پهلوی دورهٔ ساخت اثر دوره پهلوی اطلاعات ثبتی شمارهٔ ثبت ۹۲۴۱ تاریخ ثبت ملی ۲۴ تیر ۱۳۸۲ آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان از عمارت‌های دوران قاجاری […]

آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان

آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان
واقعه لهاک خان.jpg

واقعه لهاک خان
نام آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان
کشور  ایران
استان استان خراسان شمالی
شهرستان بجنورد
اطلاعات اثر
کاربری آرامگاه
دیرینگی دوره پهلوی
دورهٔ ساخت اثر دوره پهلوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۹۲۴۱
تاریخ ثبت ملی ۲۴ تیر ۱۳۸۲

آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان از عمارت‌های دوران قاجاری بجنورد است. این مکان آرامگاه پنج افسر و دو استوار از مأموران لشکر شرق خراسان بودند که به‌خاطر مخالفت با شورش لهاک‌خان، در میدان سرخ بجنورد تیرباران شدند و بعد در این آرامگاه دفن شدند. این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

موقعیت آرامگاه

مقبره کشته‌شدگان روی سکویی صفحه مانند در داخل محوطه باغ نسبتاً وسیعی با استفاده از آجر با پلان چهار ضلعی مربع شکل و به صورت چهار طاقی بنا شده است. این مقبره دارای گنبد است که از لحاظ تزیینات آجری و معماری خاصش، مورد توجه قرار دارد. در چهار گوشه این بنا که از لحاظ شکل ظاهری شبیه مقبره شاه‌اسماعیل سامانی است، چهار مناره با ارتفاع ۵٫۲ متری قرار دارند. اطراف و محوطه بوستان نیز طی سالیان دراز، به عنوان گورستان مورد استفاده اهالی بجنورد قرار گرفته است. این بنای تاریخی به شکل آرامگاه است و بهره‌برداری خاصی از آن صورت نمی‌گیرد.


شورش پادگان مراوه‌تپه

شورش پادگان مراوه‌تپه روز دوم تیرماه ۱۳۰۵ همزمان با شورش پادگان سلماس، در مراوه‌تپه رخ داد. شورشیان سپس عازم بجنورد و قوچان شدند. این قیام به زودی پس از اعزام نیرو و محاصره شورشیان فرونشست. عده‌ای از شورشیان دستگیر و عده‌ای نیز به کشور شوروی پناهنده شدند.

چگونگی وقوع شورش

پادگان مراوه‌تپه یک گردان مختلط بود زیرنظر لشکر شرق که فرماندهی آنرا لهاک‌خان باوند برعهده داشت. نفرات این پادگان به علت عدم توجه اولیای امور و نگرفتن حقوق و زندگی در شرایط نامساعد و عدم توجه به خواسته‌هاشان ناراضی بودند. در دوم تیرماه ۱۳۰۵ لهاک‌خان افسران و درجه‌داران پادگان را جمع نموده و پس از ایراد سخنرانی نیّت خود را برای شورش و حمله به پادگانهای قوچان و مشهد با آنها در میان نهاد. تمامی افراد موجود در پادگان آمادگی خود را برای همراهی اعلام نمودند. لهاک‌خان که قبلاً در روسیه با افکار سوسیالیستی آشنا شده بود، مرامنامه‌ای به نام پاداش منتشر کرده و وعده تقسیم املاک را به مردم داد[۱]. بعضی مورخین علت قیام را اعدام دو پسرعموی لهاک‌خان (فرزندان امیرمؤید سوادکوهی) در تهران[۲] و برخی دیگر علت را جاه‌طلبی لهاک‌خان و سرخوردگیش پس از توقف پانزده ماهه در پادگان دورافتاده مراوه‌تپه می دانند[۱].

تصرف پادگان بجنورد

لهاک‌خان و نیروهایش سپس راهی بجنورد شد و قصد و نیت خود را با فرماندهان پادگان بجنورد در میان نهاد و از آنها خواست که با وی همکاری کنند. عده‌ای پیشنهاد او را پذیرفته و عده‌ای دیگر به مخالفت برخاستند. مخالفین را دستگیر و اعدام کردند. بعدها به دستور ارتش برای این افسران مقبره‌ای در بجنورد بنا گردید.

اعزام قوای دولتی و محاصره شورشیان

لهاک‌خان پس از تصرف بجنورد به سمت قوچان حرکت کرد. در این اثنا طغیان وی به مرکز گزارش شد و دو واحد نظامی و چند طیاره برای سرکوبی او عازم خراسان شدند: یک واحد نظامی به فرماندهی سرگرد ضرابی و یک واحد دیگر به فرماندهی سرهنگ روح‌الله جهانبانی با وسایل موتوریزه به سمت بجنورد و قوچان حرکت کردند. قوایی نیز از مشهد حرکت کرده و در اطراف قوچان راه را بر شورشیان بستند. لهاک‌خان و افرادش چون خود را در محاصره دیدند از طریق مرز باجگیران وارد خاک شوروی شده و تسلیم ارتش سرخ شدند. عده‌ای نیز خود را تسلیم قوای دولتی کردند.

عزل فرمانده لشکر خراسان و اعدام خاطیان

کمی پس از فرونشاندن شورش، رضاشاه که برای رسیدگی به تخلفات سرتیپ جان محمدخان به مشهد رفته بود پس از خلع درجه و تغییر نامبرده وارد بجنورد شد و فوراً دستور داد یک دادگاه نظامی فوق‌العاده برای رسیدگی و تنبیه مسببین تشکیل شود. ریاست دادگاه به سرتیپ امان‌الله میرزا محول گردید و وی نیز ۸۰ نفر از پادگان مراوه‌تپه و بجنورد را محکوم به اعدام کرد. وقتی صورت جلسه دادگاه را برای تصویب نزد رضاشاه بردند، تقاضای تقلیل مجازات نمود و سرانجام با اعدام ده نفر موافقت شد و حکم همان روز در بجنورد به مرحله اجرا درآمد.


واقعه ی لهاک خان و قبر شهداء

نزدیک به یک سده است در ضلع شمالی شهر بجنورد، محوطه ای سر سبز در همسایگی “ایش دَرَخت” و” اِلَنگ” ( اُلَنگ)”، آرامگاه مردانی از هنگ سواره نظام پهلوی اول شده است که روز سوم تیر ماه ۱۳۰۵ در نبرد با یکی از افسران به ظاهر یاغی با نام سروان “لهاک خان” جان باختند.مردی که برای کوتاه مدتی در بجنورد اعلام جمهوری کرد و میدانی در شهر را با عنوان ” میدان سرخ” از خود به یادگار گذاشت.
که تاریخ نویسان از این حادثه و رخداد، با نام ” واقعه ی لهاک خان” نام می برند.
محوطه ای پر درخت که از همان روزهای بروز واقعه، نزد شهروندان بجنوردی، با نام” قبر شهداء” شناخته می شود.

بنای این آرامگاه به دستور رضا شاه و پس از اولین دیدارش از بجنورد در ۱۷ مرداد همان سال ساخته شد و تا سال ها، سربازانی از آن جا به طور شبانه روزی و با روشن نگاه داشتن چندین شمع به یاد آن ها، محافظت می کردند.

از جمله آثار موجود در داخل این آرامگاه، متنی از مشخصات و چگونگی درگذشت افراد بوده که بر روی دو قطعه سنگ مرمر به ابعاد تقریبی دو متر مریع به خط نستعلیق نوشته اند. و با موضوع “طغیان لهاک خان” به حادثه اشاره شده و نام پنج نفر با عنوان نظامی شان آمده است.

این دو قطعه سنگ، سال ها پیش در محوطه ی بیمارستان امام رضا، پشت عمارت مفخم رها شده بود که امیدواریم به ساختمان موزه ی مفخم انتقال یافته باشد.

ظاهراً مسئولیت اولیه ی نگاهداری بنا، با ارتش بجنورد بوده است که پس از بهمن ۵۷ و آغاز تحولات در سطح کشور، برای ادامه ی مدیریت این باغ، بین ادارات متولی اختلاف نظر پیش آمد و همین مسئله ی حل نشده تا امروز، سبب ویرانی آرامگاه و از بین رفتن باغ شهداء شده است!

در حالی که اگر اختلاف بین سازمان شهرداری، فرماندهان پادگان و سازمان میراث فرهنگی، از سال ها پیش حل شده بود، این محوطه می توانست به محیطی زیبا و دلنشین برای رهگذران و مسافرانی باشد که از کمربـندی ۳۲ متری، مسیر مشهد و گرگان را انتخاب کرده اند.

کلام آخر این که تنها یک تصمیم و تدبیر مدیریتی مشترک می تواند بنای مقبره ی شهداء را که در سال ۱۳۸۲ ثبت ملی هم شده است، از نابودی حتمی نجات دهد که در حال حاضر و به مرور در حال ویرانی است!

( روزنامه اتفاقیه ۶ مرداد۹۷)

منبع:» به قلم احسان حصاری مقدم

دسته بندی: جاذبه های تاریخی, شهرستان بجنورد برچسب ها:

به اشتراک بگذارید :

مطلب قبل و بعد
مطالب مشابه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد