×

منوی بالا

منوی اصلی

منوی فوتر

مقدمه: مهر اصالت یکی از برنامه های بهبود و بهره وری، ارتقای کیفیت محصولات است و کیفیت بالاتر، شرط لازم و گافی برای ارتقای بهره وری محسوب می شود. مهر اصالت سازمان یونسکو در خصوص صنایع دستی، که در صورت احراز شرایطی چون اصالت، هویت ملی، ابداع و نوآوری، رعایت جنبه های کاربردی و مسائل […]

مقدمه:

مهر اصالت یکی از برنامه های بهبود و بهره وری، ارتقای کیفیت محصولات است و کیفیت بالاتر، شرط لازم و گافی برای ارتقای بهره وری محسوب می شود. مهر اصالت سازمان یونسکو در خصوص صنایع دستی، که در صورت احراز شرایطی چون اصالت، هویت ملی، ابداع و نوآوری، رعایت جنبه های کاربردی و مسائل زیست محیطی و قوانین کار و حقوق مالکیت معنوی و نیز داشتن بازار مناسب به منظور تداوم و حضور در بازارهای مقصد و در نهایت ارتقای کیفیت و بسط و توسعه صنایع دستی، اعطا گردیده و در راستای صیانت از کیان فرهنگی و هنری ملتها است، امری مهم و ممدوح و شایسته توجه و تاکید دست اندرکاران است.

مهر اصالت:

مهر اصالت گواهینامه ای است که یونسکو و دفترهای فرهنگی- هنری منطقه مشترکآ برای حفظ و احیاء و تداوم فعالیت حرفه ها . ارزشهای بومی و سنتی، به صنایع دستی اصیلی اعطا میکند که هنرمندان و صنعتگران با مهارت های حرفه ای، الگوها و مفاهیم سنتی را ابداع و نوع آوری نماید.

اهداف مهر اصالت:

۱-تامین بازار و فرصت های تجاری جهت حصول اطمینان از تداوم حضور و فعالیت صنایع دستی

۲-ایجاد استانداردهای لازم برای اقلام صنایع دستی کیفی و برتر

۳-ترغیب به ابداع و نوع آوری

۴-ارائه آموزش و خدمات حمایتی

مزایای مهر اصالت:

۱-دریافت گواهی ارتقا کالا          ۲-مشارکت در نمایشگاههای فرهنگی و بازرگانی

۳-بازاریابی و توسعه بازار          ۴-معرفی در سایت و مزیت تجارت الکترونیک

۵-آموزش و ظرفیت سازی          ۶-حقوق مالکیت معنوی و حق کپی برداری

ملاک و معیار ارزیابی محصولات:

۱-درجه عالی کیفیت      ۲-اصالت      ۳-ابداع و نوآوری      ۴-رعایت مسائل زیست محیطی

۵-قابلیت بازار را داشته باشد(تناسب بین قیمت، کیفیت و دوام محصول)

۶-مسئولیت اجتماعی(تولید کننده باید اطمینان داشته باشد که در هیچ یک از مراحل تولید، قانون کار و حقوق هیج کس را به صورت انفرادی و یا گروهی تضییع نکرده باشد.)

http://www.mazandchto.ir/

در استان اساتید و بافندگان با استفاده از گیاهان بومی رنگزا، الیاف های پشمی، پنبه ای و ابریشمی را رنگ می کردند. در حال حاضر در روستای کله نو برای رنگرزی الیاف خود از رنگرزی سنتی استفاده میکنند. رنگرزی سنتی به رنگرزی اطلاق می‌شود که بدون دخالت عوامل صنعتی و مواد شیمیایی صورت می‌گیرد. در رنگرزی سنتی عموماً از پاتیل‌های بزرگ برای رنگ کردن کالای نساجی استفاده می‌شود. در این نوع رنگرزی از مواد رنگزای طبیعی برای رنگ کردن استفاده می‌شود.

گیاهان رنگزا و رنگدانه های طبیعی که برای رنگرزی سنتی استفاده می شوند عبارتند از:

روناس، نیل، تمشک، پوست گردو، پوست انار، اسپرک، پوست پیاز، پوست بادمجان، زعفران، سماق، بلوط، برگ مو، قرمز دانه و…


پتو از کلمه «پت» به معنی «مو» گرفته شده است. نوعی منسوج پشمی ضخیم است که به عنوان روانداز و روتختی از آن استفاده می شود. این بافته یا بصورت چهارخانه  ویا با زمینه جناغی و با دستگاه دو وردی بافته می شود.


نوعی پارچه نازک است که در بافت آن از نخ پنبه، ابریشم طبیعی و ابریشم مصنوعی ویسکوز به کار رفته و در فصل تابستان به عنوان روانداز از آن استفاده می کنند. و از این رو طرف داران و مشتریان زیادی دارد. شمد اغلب دارای نقشهای ساده به صورت چهار خانه می باشد .جنس آن از نخ پنبه و ابریشم بوده و بسیار نازک و لطیف است.


تاریخچه
گره‌چینی چوب از هنر‌های ظریفی است که از اوایل دوره اسلامی ‌در ایران رایج بوده است. برخی پژوهشگران احتمال داده‌اند استفاده از این هنر از دوران خلفا عباسی آغاز شده و در قرن ۶ تا ۸ هجری قمری در مصر و سوریه متداول شده و از همان زمان به ایران رسیده است.
بر اساس شواهد و آثار موجود پیشینه هنر گره‌چینی در معماری ایران به دوره سلجوقی و صفوی باز می‌گردد و خاستگاه آن نیز شهر اصفهان بوده است. از این سبک کار به طور معمول در ساخت درهای اماکن متبرکه، مقابر، منابر و از مشبک در پنجرهای منازل و کاخ‌ها و نرده‌ها استفاده می‌شده است. از دوران صفوی به بعد تعبیه شیشه‌های رنگی در چوب‌های مشبک رایج شده و در اصطلاح به “ارسی” مشهور شد. هنرهای چوبی پس از صفویه به خصوص در دوران قاجار نه تنها تکامل فنی نداشت بلکه با افت فنی نیز روبرو شد. البته هنر ارسی‌سازی در این دوره به اوج خود رسید.
به طور کلی از چوب و فرآورده‌های آن در بناهای صد سال اخیر به عنوان مصالحی موثر در ستون‌های چوبی، پوشش‌ سقف‌های دوجداره خارجی و توفال‌سازی، در ساختن پنجره‌های ارسی و پنجره‌های ظریف با کارهای هنری مختلف گره سازی، قواره‌بری و غیره استفاده شده است.

عریف گره چینی
گره چینی به هنری ایجاد شده با قطعات برش خورده چوب  در اشکال مختلف و متعدد الاجرا و وحدت‌گرای هندسی که به طور هماهنگ در یک کادر مشخص و تکرار شونده در کنار هم قرار گرفته باشند گفته می‌شود. در واقع هندسه نقوش و گره‌کشی جزء جدانشدنی این هنر به حساب می‌آید.
در اصطلاح هنری گره‌چینی عبارت است از مجموعه‌ای از شکل‌های هندسی که با نظم و ترتیب و پیچ و شکل‌های هماهنگ و قرینه در کنار هم چیده شده‌اند. در تعریف دیگر، گره‌چینی عبارت است از یک ترکیب هماهنگ از شکل‌های هندسی به هم پیچیده، موزون و جذاب که با استفاده از خط‌‌های راست شکل گرفته است.

فرآیند تولید
روش تولید گره‌چینی به این صورت است که ابتدا طراحی و ترسیم گره مورد نظر براساس اندازه کار انجام می‌شود. سپس از روی قسمت‌های مورد نیاز گره رسم شده، الگو یا قالب برداشته می‌شود و چهارچوب یا کارگاه در اندازه مورد نظر ساخته می‌شود.
گره‌ها اتصالات کوچکی از چوب هستند که به صورت زبانه‌ای به یکدیگر قفل می‌شوند و نقش‌های زیبایی را بوجود می‌آورند که هر چه ظریفتر باشند، از نظر هنری ارزش بیشتری دارند. برای ایجاد نقش گره، چوب‌ها به ضخامت بند رسم شده بریده و در عین حال چوب‌های واگیره (قطعاتی که در کار تکرار می‌شود )از قالب‌های آماده شده تهیه می‌شود. سپس به وسیله اره پشت‌بند‌دار، زاویه‌های اتصالات روی چوب را برش می‌زنند و با رنده ابزار، روی آلت‌ها ابزار می‌زنند. سپس دو سر هر یک از آلت‌ها فاق و زبانه (یا هر نوع اتصال دیگر که مورد نظر استاد کار باشد) می‌زنند و در آخر، کار چیدن گره و درگیر کردن اتصال‌های ساخته شده و شیشه‌های رنگی برش خورده کار به پایان می‌رسد.

ابزارآلات و مواد اولیه
ابزار آلاتی که برای ساختن گره استفاده می‌شود همان ابزاری است که دریک کارگاه درودگری وجود دارد، مانند انواع اره (اره فلکی، اره دوربری، اره رادیکال، اره چکشی، اره برقی، اره فارسی‌بر و انواع اره‌های دستی)، رنده (رنده کف‌بر، گنده‌گیر، رنده ابزار، رنده خشتی، رنده دوراهی و رنده دست)، گیره (انواع گیره‌دستی و گیره روی میز) خط‌کش (خط کش تیزه‌دار،کولیس، گونیا۹۰درجه، گونیا فارسی، گونیا بازشو)، سمباده (ماشین سمباده‌زنی، نواری، دیسکی، لرزشی و سنگ چرخ)، انواع دریل، سوهان، چکش، مته، فرز و میز کار و… .
بهترین ماده اولیه ساخت گره‌چینی که مورد توافق استادکاران چوب است درخت چنار است که خوشبختانه این درخت، درخت بومی ‌ایران است زیرا بافتی منسجم داشته و از مقاومت بالایی برخوردار است. البته از چوب نارنج، گلابی، گردو، عناب و از چوب درخت‌های جنگلی ایران از نوع آزاد و راش نیز برای ساخت گره‌چینی استفاده می‌شود.


یکی از اصیل ترین بافته های مازندران است که به ثبت ملی نیز رسیده و موفق به دریافت مهر اصالت از سازمان یونسکو در سال ۱۳۸۹ گردیده است.در حقیقت نوعی جاجیم است که محل تولید آن روستای متکازین از توابع استان مازندران می‌باشد. این دست‌بافته بر روی دستگاه نساجی سنتی بافته می‌شود. تار آن از نخ پنبه‌ای و پود آن برای زمینه معمولاً از پشم قرمز یا سرمه‌ای است که همراه با نخ‌های سفید یا دیگر رنگ‌ها نقوش هندسی را بر روی آن نقش اندازی می‌نمایند.نقوشی که در این دست بافته بکار می رود ملهم از طبیعت بوده و در رنگهای متنوع بافته می شود.

ابعاد متکازین ۷۰×۱۲۰ الی ۱۰۰×۳۰۰ سانتیمتر بوده و بافت نقوش به صورت پودگذاری اضافی(مضاعف) ایجاد می‌گردد. از آن به عنوان زیرانداز، روانداز، روکش پشتی ، کوله چوپانان(چمتا) و …استفاده می‌شود.

نقش و تکنیک بافت گلیمچه متکازین:

نقش های گلیمچه کاملا سنتی است از طریق سینه به سینه انتقال یافته و از نقشه برای بافت آن استفاده نشده و همه طرحها به صورت ذهنی به اجرا در می آید. نقوش ساده و اشکال هندسی مربع و لوزی در متن و مرکز اجرا می شود. و هر کدام دارای اسامی خاصی است و از محیط زندگی و شرایط اقلیمی اقتباس شده است. به دلیل تکنیک بافت محدودیت ساختاری دارد. مثلا فرم های منحنی را نمی توان بافت. نقوش این گلیمچه حاصل پود گذاری اضافی می باشد.

نقش پردازی با پود معلق، نوعی تزیین و آرایش بافتی ساده با پودهای اضافی است. با افزودن نخ های رنگی پودهای اضافی، در عرض گلیم و از شیرازه تا شیرازه، نگاره هایی پراکنده یا نقش هایی متصل بافته می شود. این پودهای معلق طول های مختلفی دارند و از زیر یا روی چندین تار رد می شوند. یکی از مشخصات این بافت، برعکس بودن پشت و روی آن است. غالبا به اشتباه چنین پنداشته می شود که نقش های بافته شده درحین کار با پودهای اضافی، پس از اتمام کار، روی دست بافت گلدوزی شده است. از آنجا که نخ های اضافی کلفت تر از نخ های تار و پود است، نقش ها به صورت برجسته پدیدار می شود.(آلسترهال،۱۳۷۷:۵۷)

نقوش گلیمچۀ متکازین را که هندسی می باشند، در چهار دسته قابل تقسیم می باشد:
الف) هندسی (رمزی و انتزاعی) که شامل: نقش به علاوه یا به اضافه- نقش چهارخانه- نقش راه راه – چپ پیج پیاله- نقش چهاربرجی- نقش حوضی یا ترنجی- نقش منقلی یا خورشیدی- نقش موری یا شطرنجی- نقش سربندکلا.

 ب- گیاهی تجرید یافته یا استیلیزه شده که شامل: نقش چمازی – نقش دارداری- نقش گل-نقش شکوفه

ج) حیوانی تجریدشده (خود حیوان اعم از چهارپایان و پرندگان یا جزئی از بدن آنان) که شامل: پنجوک یا کِرک لینگ-کِجک(نگاره های مرغی شکل)-

 د) سماوی یا آسمانی: خورشید یا آفتاب- آفتاب تیره


:مقدمه

گلیج دست بافته ای روستایی که از زمان های دور در برخی مناطق استان مازندران بافته می شود. در گذشته، تار و پود آن که در زبان محلی «تونه و وافه» می گویند، هر دو از پشم بوده است و به آن پشم در پشم می گفتند. امروزه نخ های صنعتی و یا حتی کاموا نیز در بافت این گونه از دست بافته ها مشاهده می شود. بافته بدون پرز و از نوع بافته های داری محسوب می شود و توسط دستگاه دووردی که در زبان محلی به آن« کرک چال» و یا «کرت چال» می گویند بافته می شود. دستگاه کرچال به دو شکل ثابت و سیار است. روند بافت گلیج شباهت هایی به دیگر بافته های کرچال همانند جاجیم دارد. در منطقه سوادکوه این نوع بافت را جاجیم می نامند. اما تفاوت عمده و اساسی  این دو دست بافته، نحوه پودگذاری آن می باشد، چرا که پودگذاری گلیج به صورت پودگذاری مضاعف می باشد.

:رنگ و نقش

گلیج رنگ بندی های متنوعی دارد که بر اساس سلیقه و روحیات بافنده محلی انتخاب می شود و نقش های آن همگی ذهنی باف و برگرفته از طبیعت و محیط پیرامون آنها می باشد. عمده ترین دلایل پیدایش این نوع دست بافته ها، رفع نیازهای خانواده و اتکای آنها به محصولات خودساخته بود.

در بافت گلیج انتخاب رنگ ها، قانون و قاعده خاصی نداشته و کاملا سلیقه ای و گاه بر حسب عادت و تجربه، در کنار هم قرار داده می شوند. رنگ غالب در بافت، قرمز است و اکثر مواقع به عنوان رنگ زمینه به کار می رود. رنگ های طبیعی بکار رفته در محصولات تولیدی گلیج عبارتند از: رنگ پوست گردو، پوست انار، زردچوبه، گزنه، نوعی گل شبیه زعفران، گل اختی و… . رنگ های قهوه ای و سفید و سیاه، رنگ های طبیعی پشم گوسفند می باشد.

نقش ها همه به شکل هندسی و با خطوط شکسته می باشند و از خطوط منحنی در آنها خبری نیست. نقش ها کاملا ساده و انتزاعی هستند و هر آنچه که بافنده را تحت تاثیر قرار دهد به ساده ترین شکل، بر سطح بافته پیاده می شود که این نقوش برگرفته از جانوران و یا اندام آنها می باشد مانند پای مرغ، دم روباه، چشم بلبل، کبوتر، شاهین و… برخی نیز به گل ها و گیاهان مرتبط است مانند دانه برنج، پنج گل، خورشیدگل، صندوق گل و… ، اشکال دیگر نیز از ابزار و آلات روزمره زندگی هستند مانند طرح دستمال، بشقاب، قندان، دانه های تسبیح. عنصر تکرار نقوش در سطح گلیج که بسیار چشم نواز است از ویژگی های خاص و عامل مهم و اساسی آن می باشد و بیشتر نقوش را، خصوصآ اگر گلیج دو تکه باشد به صورت قرینه می بافند که این قرینگی یا تقارن عاملی دیگر در ترکیب نقوش است. به هر تکه یا لنگه در زبان محلی، لاپه، شکه و یا شقه می گویند.

:مواد اولیه گلیج

.الیاف مصرفی در بافت گلیج، پشم است که در مناطق روستایی و کوهستانی به وفور یافت می شود. پشم بر دو نوع می باشد: پشم بهاره و پشم پاییزه

 در گذشته تار و پود بافته گلیج، هر دو از پشم بوده، اما امروزه به دلیل هزینه بالای پشم از الیاف مصنوعی همچون کاموا و آکریلیک در بافت محصولات خود استفاده می کنند.


ساچیم بافی

ساچیم هنردستی کهن وبرآمده ازدستان زنان هنرمندخطه شمال ایران به ویژه غرب استان مازندران بوده که اکنون روبه فراموشی است . ساچیم بافی یا ساچین بافی ، تجلی ذوق ، هنر و زیبایی شناسی مردمان شمال ایران و از بافته های داری غرب مازندران است که به احیائ دوباره نیازدارد، اگرچه روزگارانی اهالی خطه شمال بانام ساچین شهره جهان بودند ولی امروزه این هنردستباف قدیمی درحال فراموشی است.

بافت ساچیم شبیه گلیم بوده ونقوش آن ساده راه راه و بامربع های رنگی در متن و مرکزآن دیده می شود .نقشه دراین دست آفریده کار برد نداردو نقوشی که درآن مورداستفاده قرارمی گیرد ذهنی وآمیزه ای ازمیراث وفرهنگ پیشینیان است که سینه به سینه منتقل شده است.

ازساچیم به عنوان رختخواب پیچ ، زیرانداز و روانداز استفاده می شود. الوار چوبی ; دفتین ; شانه ; ماسوره و ماکو از جمله ابزار این بافته داری است. اکنون این بافته داری در برخی مناطق غرب مازندران از جمله شهرستان چالوس بیشتر به دست زنان هنرمند متبحر و بی نام و نشان بافته می شود. برای بافت ساچیم ازپشم بهاره گوسفندان که لطیف تراست استفاده می شود از اینرو ظریف تر و لطیف تر از جاجیم است .برای بافت ساچیم چله ای به طول ۱۰ متروعرض ۴۰ سانتی مترتهیه شده وبعد ازبافت آنرابه پنج قسمت مساوی تقسیم می کنند. ساچیم بافی نوعی صنعت دستی روستایی وخانگی است که بافندگان آن زن هستند. رنگهای گیاهی قرمز ، آبی ، زرد و سبزدرگذشته برای بافت ساچیم استفاده می شدکه امروزجای خودرابه رنگهای شیمیایی داده است.

این هنر نیز دارانده نشان مهر اصالت از سازمان یونسکو  می باشد.


مقدمه:

در هر قوم و سرزمینی می توان نشانه های نیاز به بافت را به تناسب موقعیت جغرافیایی یافت و برهمین اساس و نمادهای ماندگار، چرخه تکامل صنعت بافت را مورد بررسی قرار داد. نخستین نشانه های بافت در مازندران به حدود پنج هزار سال قبل از میلاد برمی گردد و وسایلی که در غار “کمربند” درنزدیکی بهشهر به دست آمده نشانگر ریسیدن نخ از پشم و موی بز به صورتی ابتدایی در آن زمان است.

دستگاه های بافت مازندران عمده “دووردی” بوده و از گذشته های دور، مازندرانی ها انواع البسه، حوله، رختخواب پیچ ،گلیمچه های زیراندازی، پتو، عبا، چادرشب، جاجیم، گلیچ، ساچیم، گلیمچه و پارچه های ابریشمی را با مواد موجود در پیرامون خود یعنی الیاف پنبه، ابریشم، پشم و موی بز می بافتند. در میان دستبافت های روستایی، جاجیم از اهمیت بیشتری برخوردار است و کاربردهایی نظیر زیرانداز، پشتی، سجاده، پتو و رویه کرسی دارد.

در مازندران می توان از سه نقطه به عنوان مرکزیت بافت جاجیم نام برد که هنوز هنرمندانی را به پشت دستگاههای بافندگی فرا می خوانند و هنر کهن بومی را نگاهبانی می کنند. آلاشت و کلاردشت از شهرهایی است که از شیوه بافت های ویژه ای برخوردار است و روستای متکازین هم روستای فعالی است که هنرمندان این حرفه را در خود جای داده است.

جاجیم بافی در آلاشت مازندران با دستگاه “دووردی” که به صورت افقی روی زمین مقابل بافنده قرار می گیرد بافته می شود. نقشهای جاجیم به شکل راه راه و از هفت رنگ قرمز، قهوه ای، نارنجی، سبز، مشکی، سفید و آبی که بسیار زیبا، درخشان و زنده هستند به وجود می آید. جاجیم، هم از طریق تار و پود پشمی و هم با تار پنبه ای و پود پشمی بافته می شود.

مواد اولیه:

عمده مواد اولیه در بافت جاجیم ،پشم های تابیده شده رنگین می باشد که در تار و پود آن بکار میرود. گاهی بصورت دستریس توسط بافندگان تولید شده و گاه از کارخانه های ریسندگی تهیه می گردد. از نخ های پنبه ای در بافت پود نازک استفاده می شود.

ابزار کار:

ابزاری که در بافت مورد نیاز می باشد عبارت است از دار ( دستگاه بافت ) که بصورت چاله ای یا زمینی راه اندازی می شود و از اجزایی چون نورد ، نورد گردان ، پایه ، گورد ، قرقره ، پدال تشکیل می شود و سایر ابزار آن نظیر ماکو ، ماسوره کوچک و بزرگ ، شانه و چرخ ( چرخجه)

رنگ

رنگ در دست بافته ها شاد و پر تلالو است، تنوع و شادابی رنگ ها ، متاثر از محیط و فضای زندگی شان است.همانطور که گفته شد انواع رنگ های شاد و تقریبا گرم در این دسا بافته ها  استفاده می شود ، اما رنگ های غالب ، عبارتند از : قرمز-سرمه ای-زرد-سبز-آبی-مشکی و سفید. رنگ قرمز و سرمه ای اغلب برای رنگ زمینه و دیگر رنگ ها برای نقش ها استفاده می گردد. در این بافته ها معمولا زمینه، یکرنگ است ونقش ها با رنگ های متفاوت و بسیار زیبا به تصویر کشیده شده اند. در گذشته،کار رنگرزی الیاف در منطقه و توسطّ بافندگان صورت م ی گرفته است؛زیرا طبیعت مازندران نیز انواع مواد طبیعی و گیاهی رنگرزی را ب ه وفور در دسترس قرار داده است، امّا امروزه، رنگ سازی و رنگرزی طبیعی از رونق افتاده و بیشتر، از رنگ های شیمیایی و جوهری به جای رنگ های گیاهی استفاده می گردد و برخی از بافندگان نیز از الیاف رنگرزی شده، به صورت آماده استفاده می کنند.

-*در جاجیم های آلاشت بیشتر از رنگهای مشکی، لاکی، سفید،سبز،قهوه ای و نارنجی استفاده کرده و رنگ غالب آنها قهو ه ای و مشکی می باشد. طرحهای این منطقه هم مانند بقیه مناطق راه راه و گل دار می باشد. و از نقوش مختلفی چون دسته گل، مهرخفته،… استفاده میکنند

-*در کلاردشت بیشتر ین رنگ مورد استفاده طیفهای قرمز و قهوه ای میباشد و همچنین رنگهای سرمه ای و سفید و نارنجی .  از رنگهای طبیعی و  شیمیایی برای رنگرزی استفاده میشود. موادی که برای رنگرزی طبیعی استفاده می کنند عبارتند از روناس، برگ توت، پوست گردو ،پوست انار و کاش(برای تهیه رنگ زرد). مواد اولیه مورد استفاده در این منطقه پشم میباشد و طرحهای آن شامل راه راه و گل دار است و از نقش خرچنگ در این منطقه در بافت جاجیم استفاده میکنند.

-*در جاجیم های  بهشهر از رنگهای قرمز،سفید، سرمه ای، زرد و سبز استفاده کرده و رنگ غالب آنها رنگ قرمز می باشد طرح های این منطقه هم مانند کلاردشت بصورت راه راه و گل دار می باشد. و از نقوش مختلفی چون چشم بلبلی،خلیلی، منقلی، پیاله ۲ پیچ و … استفاده میکنند.

اندازه  و ابعاد جاجیم:

 پهنای جاجیم ها از ۲۰ سانتیمتر تا ۳۵ سانتیمتر متغییر است و طول آن ۲۰ الی ۴۰ متر  و حتی گاهی تا به ۶۰ متر هم میرسد. با توجه به کاربردهای مختلف ، جاجیم ها را بریده و از پهنا بهم می دوزند.

کاربرد جاجیم:

مهم ترین مصرف جاجیم در گذشته، استفاده از آن به عنوان رو کرسی بود ولی امروزه از جاجیم علاوه بر روکرسی برای تهیه انواع پشتی، کیف، ساک، کوسن،  رومبلی، کفش و… نیز استفاده می شود.


 

:نمد مالی

یکی از رشته های بومی و سنتی است که بر اثر درگیری و متراکم نمودن پشم و کرک در شرایط فنی مناسب و با استفاده از رطوبت از طریق ورز دادن تهیه می شوند. دارای نقوش گیاهی و حیوانی، بصورت انتزاعی در رنگ های متنوع می باشد. از نمد انواع محصولاتی چون کلاه، زیرانداز و بالاپوش تولید می شود. رامسر از جمله مراکز عمده تولید نمد می باشد، علاوه بر آن در آمل و بهشهر نیز این محصول تولید می گردد. لازم به ذکر است که این هنر-صنعت در سال ۱۳۹۰ با شماره ۴۲۱ به ثبت ملی رسیده است و همچنین دارای نشان مهر اصالت یونسکو نیز می باشد


مقدمه:

صنایع دستی ایران، از گذشته تا به امروز، میراث ماندگار بسیاری برای مردم این کشور کهن به یادگار گذاشته است و بازگو کننده ذوق و هنر ایرانیان است. استان مازندران به دلیل شرایط جوی و محیطی و وجود جنگلهای فراوان، بستر مناسبی برای رشد انواع هنرهای چوبی از جمله گره چینی، منبت، معرق، پیکره تراشی و لاک تراشی می باشد.

هنر لاک تراشی، یکی از هنرهای سنتی استان مازندران است که توسط مردمانی که در حاشیه جنگل های انبوه زندگی می کنند و شغل اصلی اغلب آنها دامداری و چوپانی می باشد، انجام می شود. لاک تراشان با شناختی که از انواع درختان دارند از چوب یکپارچه درختان، با استفاده از ابزار بسیار ابتدایی و محدود، انواع ظروف را می سازند. از ویژگی های مهم این هنر این است که تمامی قسمت های ظروف چوبی مانند بدنه، پایه، دسته و… از چوب یکپارچه درختان ساخته می شوند و تمامی مراحل ساخت آنها به شکل کاملا سنتی، صورت می پذیرد.

چوتاشی نام دیگر هنر لاک تراشی می باشد که لغت چوتاشی از ترکیب دو کلمه(چو) به معنی چوب و (تاشی) به معنی تراشیدن و کندن می باشد.

مواد اولیه لاک تراشی:

از جمله درختانی که مورد مصرف هنر چوتاشی قرار می گیرند عبارتند از:

ملچ، افرا، آزاد، شمشاد، راش، گردو، سرخدار، نمدار، ممرز، توسکا، ون، بلوط، انجیلی و… .

ابزار هنر لاک تراشی:

ابزارهای مخصوص هنر چوتاشی بسیار محدود و ابتدایی است. این ابزارها عبارتند از:

۱-تور: همان تبر است که برای قطع کردن شاخه درختان به کار می رود.

۲-تاشه: همان تیشه است که برای تراشیدن قسمت های بیرونی کار استفاده می شود.

۳-ول تاشه: برجستگی و فرورفتگی قسمت های درونی ظرف را پرداخت می کنند.

۴-ماتکال: نوعی ابزار است برای تراشیدن و خالی کردن داخل ظرف به کار می رود و نسبت به ول تاشه کاربرد بیشتری دارد.

۵-دله گیر: این ابزار عمل تراشیدن داخل ظروف گرد و منحنی را انجام می دهد.

۶- دارکن: نوعی مغار است که برای خالی کردن ظروف گود به کار می رود.

۷-رک یا رخ: ابزاری شبیه به دارکن است که عمل پرداخت و نازک کردن دیواره داخلی ظروف را بر عهده دارد.

۸-لیسه یا جوسه: ابزاری است که پس از اتمام تراش ظروف، با آن ناهمواری ها را صاف می کنند.

۹-سنباده: بدنه ظروف را با آن صاف و یکدست می کنند.

۱۰- کوما: چکشی است که یکپارچه از چوب ساخته شده است.

۱۱-نقش گر: عمل نقش اندازی و حکاکی روی بدنه ظروف با این ابزار صورت می گیرد و دارای دو نوع تیغه می باشد یکی تیغه باریک با مقطعی u شکل در سر آن و دیگری که با آن نقش چشم خروس را روی ظروف حکاکی می کنند.

۱۲-پرگال یا چرخار: همان پرگار است و از چوب دو شاخه نازک درختان، با زاویه  کوچک تر از ۷۰ درجه ساخته می شود جهت رسم کردن دایره برای ساخت ظروف دایره ای شکل.

مراحل ساخت محصولات لاک تراشی:

۱-قطع کردن چوب: برای شروع کار لاک تراشی، ابتدا چوب انتخاب شده را از تنه، ریشه و یا شاخه درخت با تبر جدا می سازند.

۲-خشک کردن چوب: پوسته چوب را با تبر جدا کرده و در انبار و یا مکانی در سایه قرار می دهند تا مقداری رطوبت اولیه را ازدست بدهد و به حالت نیمه خشک در بیاید.

۳-تراش قسمت بیرونی ظرف: چوتاشان در ساخت ظروف، قطعه چوب را به صورت عرضی می تراشند، سپس با توجه به فرم  مورد نظر که به صورت ذهنی است با ابزار بسیار ابتدایی مخصوص چوتاشی، یعنی تاشه قسمت بیرونی ظرف را می تراشند.

۴-تراش قسمت داخلی ظرف: در این مرحله با کمک ماتکال(برای ظرف های گود) و ول تاشه( برای ظرف های نه چندان گود) قسمت داخلی ظرف را کاملا خالی کرده بعد از آن عمل رک کشیدن  انجام می شود بطوریکه با ابزار رک ، دیواره داخلی و کف ظرف را صاف میکنند.

۵-پرداخت نهایی ظرف: پس از آن با سوهان های زبر و نرم شروع به ساییدن  و صاف کردن قسمت های مختلف ظرف می کنند

۶-نقش اندازی روی ظروف: حک کردن نقش ها روی ظروف توسط این مغار صورت می گیرد.

۷- مقاوم سازی ظروف: در این مرحله که آخرین مرحله کار می باشد برای جلوگیری از فرسایش و تخریب و نیز به منظور بادوام نمودن ظروف، آنها را با روغن های حیوانی و گیاهی کاملا آغشته می کنند.

فرم ها و نقش ها:

نقوش بکار رفته در این هنر تمامآ الهام گرفته از محیط پیرامون هنرمند خوش ذوق و سلیقه می باشد. برخی از لاک تراشان علاوه بر ساخت اشیای مورد نیازشان، ظروف و حجم هایی می سازند که با الهام از فرم حیوانات اطرافشان به صورت کاملا انتزاعی در قالب دایره، بیضی و چند ضلعی می باشد و نمونه آن ها را می توان در طراحی جوله که از فرم کلی پرنده و ضمائم آن بهره برده است مشاهده نمود. و یا در جایی دیگر از سر و پای حیوانات، به عنوان دسته و پایه ظروف استفاده می کنند. برخی دیگر نیز حجم های حیوان یا پرندگان را کنده کاری می کنند که صرفآ جنبه تزئینی دارند. همچنین در برخی مواقع نقوش حیوانات به شکلی واقع گرا و انتزاعی بر روی ظروف دیده می شوند.

محصولات هنر لاک تراشی:

محصولات هنر لاک تراشی بسیار متنوع هستند و شامل:

لاک، جوله، کلز، تنباکوجوله، قندجوله، شکلات خوری، آجیل جا، عصا، کچه و کترا، کشکول، تلم و…


منبع:»
mazandchto.ir

دسته بندی: آداب و رسوم, مازندران برچسب ها:

به اشتراک بگذارید :

مطلب قبل و بعد
مطالب مشابه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

http://s9.picofile.com/file/8367549650/%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D8%B3%D8%A8_%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C.gif